GIÁO ÁN TÓM TẮT VĂN BẢN THUYẾT MINH

Tóm tắt văn bản thuyết minh

A.     MỤC TIÊU BÀI HỌC

1.     Về kiến thức

-         Hiểu được mục đích, yêu cầu tóm tắt văn bản thuyết minh.

-         Biết cách tóm tắt một văn bản thuyết minh.

2.     Về kĩ năng

-         Hình thành kĩ năng tóm tắt văn bản thuyết minh.

-         Củng cố kĩ năng tóm tắt văn bản nói chung.

3.     Về thái độ

-         Thích đọc và viết văn thuyết minh trong nhà trường cũng như trong cuộc sống.

B.     CHUẨN BỊ BÀI HỌC

1.     Phương tiện dạy học.

-         Sách giáo khoa, sách giáo viên Ngữ văn 10, tập II.

-         Thiết kế bài học.

-         Bảng phụ.

-         Tài liệu tham khảo.

2.     Phương pháp dạy học.

-         Phương pháp nêu vấn đề.

-         Phương pháp thuyết trình, gợi mở.

-         Phương pháp đàm thoại, hoạt động nhóm.

C.     HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC

1.     Ổn định lớp.

2.     Kiểm tra bài cũ: kết hợp trong bài học.

3.     Bài mới.

Lời vào bài:

               Trong đời sống, chúng ta thường gặp các văn bản cung cấp tri thức về một đồ vật, loài cây hay một danh lam thắng cảnh, hoặc gần gũi hơn đó là các văn bản cung cấp tri thức về một tác gia, tác phẩm, một thể loại hay một giai đoạn văn học. Để nắm chắc nội dung cơ bản của các văn bản đó, chúng ta thường tiến hành tóm tắt chúng với một dung lượng thích hợp. Đặc biệt với các em, việc làm đó càng quen thuộc và gần gũi. Tuy nhiên, không phải ai trong số chúng ta cũng biết cách tóm tắt đạt hiệu quả, phục vụ tốt cho học tập. Với bài học hôm nay, cô trò chúng ta sẽ cùng nhau tìm hiểu cách tóm tắt văn bản thuyết minh.

Hoạt động 1: Tìm hiểu mục đích, yêu cầu của tóm tắt văn bản thuyết minh.

Hoạt động của GV – HS	Nội dung kiến thức cần đạt
GV: Dựa vào SGK, em hãy cho biết mục đích và yêu cầu của việc tóm tắt văn bản thuyết minh? HS: Dựa vào SGK, trả lời.	I.                   Mục đích, yêu cầu tóm tắt văn bản thuyết minh. 1.     Mục đích. -         Hiểu và ghi nhớ những nội dung cơ bản của văn bản thuyết minh. -         Giới thiệu với người khác về đối tượng thuyết minh hoặc về chính văn bản thuyết minh đó. 2.     Yêu cầu. -         Ngắn gọn. -         Rành mạch. -         Sát với nội dung văn bản gốc.

Hoạt động 2: Tìm hiểu cách tóm tắt văn bản thuyết minh.

Hoạt động của GV – HS

Nội dung kiến thức cần đạt

GV: Hướng dẫn HS đọc và tóm tắt văn bản theo những gợi ý trong SGK. HS: Đọc, trả lời câu hỏi và tiến hành tóm tắt. CH1: Đối tượng thuyết minh của văn bản? CH2: Chủ đề chính của văn bản? CH3: Văn bản có mấy đoạn? Ý chính của mỗi đoạn? Yêu cầu: Viết 1 – 2 câu văn diễn đạt lại ý chính của mỗi đoạn. Sau đó chỉnh sửa, sắp xếp lại thành đoạn văn hoàn chỉnh. GV cho HS khoảng 3 – 5 phút thực hiện yêu cầu, trong thời gian đó, GV viết những câu tóm tắt lên bảng, sau đó mời 2 – 3 em đọc kết quả của mình. HS: Đọc bài tóm tắt, nhận xét bài bạn. GV: Nhận xét và chỉnh sửa. HS: Dựa trên những thao tác vừa làm, khái quát các bước tóm tắt văn bản thuyết minh.

II.                Cách tóm tắt văn bản thuyết minh. 1.     Đọc, phân tích ngữ liệu. Ngữ liệu: Văn bản “Nhà sàn”. -         Đối tượng thuyết minh: Nhà sàn. -         Chủ đề: Nguồn gốc, đặc điểm, tác dụng và ý nghĩa của nhà sàn. -         Văn bản có 4 đoạn: + Đoạn 1: Định nghĩa và mục đích sử dụng. + Đoạn 2: Vật liệu và kết cấu xây dựng. + Đoạn 3: Nguồn gốc, ưu điểm. + Đoạn 4: Ý nghĩa và nét độc đáo của nhà sàn Việt Nam. Văn bản tóm tắt: Nhà sàn là công trình kiến trúc có mái che, dùng với nhiều mục đích khác nhau. Người ta sử dụng vật liệu tự nhiên để xây dựng nhà sàn theo kết cấu ba phần: Gầm sàn (Nhà kho và nuôi gia súc); Trong nhà (Ba khoang để sinh hoạt và tiếp khách); Đầu nhà (Có bậc thang lên xuống). Nhà sàn xuất hiện vào đầu thời đại Đá mới, đặc biệt phổ biến ở miền núi Việt Nam và Đông Nam Á, thích hợp với địa hình phức tạp. Nhà sàn tận dụng được nguyên liệu tại chỗ, giữ vệ sinh và phòng ngừa động vật gây hại. Nhiều công trình còn mang dấu ấn nhà sàn. Ở nước ta, nhà sàn đạt trình độ thẩm mĩ cao, đáp ứng nhu cầu đa dạng và có tiềm năng du lịch. 2.     Kết luận. Các bước tóm tắt văn bản thuyết minh: Bước 1: Xác định mục đích, yêu cầu, đối tượng thuyết minh. Bước 2: Xác định chủ đề, bố cục văn bản. Bước 3: Diễn đạt lại ý chính bằng câu văn ngắn gọn, rõ ràng, lược bớt ý phụ. Bước 4: Chỉnh sửa, sắp xếp và hoàn thiện văn bản tóm tắt.

Hoạt động 3: Luyện tập.

Hoạt động của GV – HS

Nội dung kiến thức cần đạt

GV hướng dẫn HS làm bài tập 1 SGK. HS thực hiện lần lượt các yêu cầu trong SGK: -         Xác định đối tượng thuyết minh. -         Xác định bố cục văn bản. -         Viết đoạn văn tóm tắt phần thuyết minh về thơ hai cư. GV tổ chức cho HS hoạt động nhóm theo tổ. Hai tổ có làm việc nhanh nhất lên trình bày kết quả của mình, các tổ khác nhận xét, cho điểm. GV nhận xét và chữa bài. GV gợi ý bài tập 2 để HS hoàn thiện ở nhà.

Bài 1 – SGK. Văn bản: Phần Tiểu dẫn bài “Thơ hai cư của Baso”. -         Đối tượng: Nhà thơ Baso và thơ hai cư. -         Hai đoạn lớn: + Đoạn 1: Thuyết minh về cuộc đời và sự nghiệp sáng tác của nhà thơ Baso. + Đoạn 2: Thuyết minh về thơ hai cư. ·        Nội dung: Tứ thơ, tinh thần, cảm xúc trong thơ. ·        Nghệ thuật: Hình thức câu thơ, ngôn ngữ thơ. ·        Giá trị của thơ hai cư. -         Đoạn văn tóm tắt về thơ hai cư.       Thơ hai cư là thể thơ truyền thống của Nhật Bản. Về hình thức nghệ thuật, thơ hai cư có số từ vào loại ít nhất, 17 âm tiết, ngắt làm 3 đoạn theo thứ tự 5-7-5 âm ; ngôn ngữ thơ chỉ gợi chứu không tả, chứa nhiều khoảng trống cho trí tưởng tượng độc giả. Về nội dung, mỗi bài thơ hai cư có một tứ thơ nhất định, được xác định bằng “quý ngữ” (từ chỉ mùa), thấm đẫm tinh thần Thiền tông và văn hóa phương Đông. Thơ hai cư là một trong những đóng góp lớn của Nhật Bản vào kho tàng văn hóa nhân loại. Bài tập 2 – SGK. Văn bản “Đền Ngọc Sơn và hồn thơ Hà Nội” -         Đối tượng thuyết minh: Thắng cảnh (Tháp Bút, Đài Nghiên). -         Nội dung thuyết minh: Thuyết minh kết hợp biểu cảm. -         Vị trí đoạn giới thiệu cảnh Tháp Bút – Đài Nghiên: “Đến thăm đền Ngọc Sơn....tinh thần của Đạo Nho”. -         Bố cục: + Đoạn 1: Thuyết minh về Tháp Bút. + Đoạn 2: Thuyết minh về Đài Nghiên. + Đoạn 3: Tinh thần Đạo Nho của thắng cảnh.

3.     Củng cố.

Hoạt động của GV – HS	Nội dung kiến thức cần đạt
GV củng cố bài học bằng cách cho HS trả lời nhanh câu hỏi trắc nghiệm. HS vận dụng kiến thức vừa học để trả lời.	Bài tập củng cố. Theo em, bước nào quan trọng nhất khi tóm tắt một văn bản thuyết minh? A. Xác định mục đích thuyết minh. B. Sắp xếp các câu tóm tắt cho hợp lí. C. Tìm ý chính của mỗi đoạn. D. Xác định đối tượng thuyết minh.

4.     Dặn dò.

-         HS hoàn thành bài tập 2 – Sgk.

-         Soạn bài “Hồi trống cổ thành”.